geheimen van

Voorpublicatie

D

e onderstaande tekst is een fragment uit het boek 'Geheimen. De psychologie van wat we niet vertellen' van Andreas Wismeijer en Mirre Bots (Nieuw Amsterdam). Het boek is 224 pagina's dik en toont en bespreekt alle facetten van geheimen. Wat zijn geheimen, welke geheimen hebben we, wie hebben ze, waarom en wat zijn de gevolgen van het hebben van geheimen voor het welzijn? Op al deze vragen wordt een helder antwoord gegegeven. Ook worden de meest belangrijke en recente wetenschappelijke inzichten over geheimen toegankelijk gemaakt voor een breed publiek, door de prettig leesbare schrijfstijl en vele voorbeelden van dr. Wismeijer. Het boek ligt vanaf maandag 26 oktober in de boekwinkel!

Dit boek gaat over iets wat we niet kunnen zien, beetpakken of ruiken. Het gaat over iets wat we niet met anderen bespreken, hoezeer het ons ook bezighoudt en een deel van ons gedrag bepaalt. Over onszelf en over de anderen gaat het, al zullen we dat misschien nooit van elkaar te weten komen. Over iets wat ons tegelijkertijd scheidt en bindt. Over iets wat zo belangrijk voor ons is, we het zo dicht mogelijk bij ons houden. Zo dichtbij, dat het ons hoofd en ons hart soms nooit zal verlaten. Dit boek gaat over geheimen.

Geheimen spreken sinds mensenheugenis tot de verbeelding. Al eeuwenlang zijn mensen gefascineerd door alles wat het daglicht niet verdragen kan. Als iets geheimzinnig is, vinden we het dubbel zo interessant, en willen we erachter komen wat het precies is. Een kast waarvan de deur altijd op een kier staat, lopen we achteloos voorbij. Maar als diezelfdekast jaar in, jaar uit op slot zit, jeuken onze handen om hem open te breken. Wat bevindt zich achter die deur? Waarom zit die kast altijd op slot? Wat wordt daar geheimgehouden?

Geheimen vormen een van de weinige onderwerpen die alle mensen aanspreken, in alle culturen en in alle tijden. Typ op Google geheim in en u krijgt meer dan vier miljoen hits. Het Engelse secret levert zelfs 264 miljoen verwijzingen op. Een andere aanwijzing voor onze fascinatie voor geheimen is de ontelbare hoeveelheid films en boeken waarin geheimen een hoofdrol spelen. Misschien kent u de films The Secret Life of Words, A Sisters Secret, The Secret of Joe Goulds Secret. Of de boeken Het geheim van Anna Enquist, Het boek der geheimen van Deepak Chopra, Het geheim van de zandloper van Andre Nuyens en Het geheim van je brein van Sandra Aamondt. Om van spannende jongensboeken maar te zwijgen. Er zijn in totaal meer dan dertig films en 650 boeken in de Nederlandse taal die de woorden geheim of geheimen in de titel hebben. En met dit boek is er weer een bij gekomen.

Geheimen beschikken over onvoorstelbare krachten. Ze kunnen ervoor zorgen dat u op een feestje binnen een paar seconden een wildvreemd iemand aardiger en aantrekkelijker vindt dan andere onbekende aanwezigen wanneer die ene onbekende een geheimpje met u deelt. Maar ook kan een simpel geheim voldoende zijn om een onherstelbare breuk te veroorzaken tussen u en diegene die u uw leven lang het meest heeft vertrouwd. Intuitief voelen we aan dat geheimen ons macht kunnen geven, maar ook een ondraaglijke last kunnen zijn: geheimen kunnen ons leven volledig gaan beheersen.

In het prachtige boek De eenzaamheid van de priemgetallen van Paolo Giordano hebben beide hoofdpersonen, Mattia en Alice, ieder hun eigen geheim, dat een onontkoombare rol speelt in al hun handelingen. Het bepaalt wie ze zijn, hoe ze met anderen omgaan, hoe ze in het leven staan. Zonder dat ik iets van het verhaal zal verklappen, laat ik u het fragment lezen waarin Mattia dan toch zijn geheim aan Alice vertelt.

Ze liep naar het [auto]raam aan Mattias kant. Hij zat helemaal verstijfd, alsof iemand een mes tegen zijn rug hield. Hij hield zijn hand, met zijn vingers gekromd als spinnenpoten, stevig om de handgreep van het portier en staarde naar de bomen een meter of honderd verderop. De grote groene bladeren bedekten hun knoestige skelet, de fractale structuur van de takken. Ze verborgen hun vreselijke geheim.

Hij was er nooit meer geweest. De laatste keer was met de politie, de dag dat zijn vader had gezegd geef mama een hand en zij haar hand snel in haar zak had gestoken. [] Laten we weggaan. Alsjeblieft, zei Mattia weer. Het klonk niet smekend. Hij leek eerder in gedachten verzonken, geirriteerd. [] En nog voor Alice hem iets kon vragen, vertelde hij haar alles. Hij gooide het hele verhaal eruit, als een rivier die buiten zijn oevers treedt. [] Alice pakte

zachtjes zijn kin en draaide voorzichtig zijn hoofd naar haar toe. Mattia zag alleen een schaduw die naar hem over boog. Onwillekeurig sloot hij zijn ogen en toen voelde hij Alices warme mond op de zijne, haar tranen op zijn wangen, of misschien waren ze niet van haar, en tot slot haar o zo lichte handen, die zijn hoofd vasthielden en zijn gedachten weer in het gareel brachten, gevangen in de ruimte die er nu tussen hen niet meer was.

Wat is een geheim eigenlijk? Het makkelijkste antwoord is natuurlijk dat een geheim iets is dat je niet aan anderen vertelt. Dat is dan ook het antwoord dat ik het meest hoor als ik mensen vraag wat volgens hen een geheim is. Toch klopt dit antwoord niet. Het is niet precies, niet selectief genoeg. Als ik u namelijk zou vragen wat de geboortedag is van Jan-Peter Balkenende, dan is de kans groot dat u mij dat niet zou vertellen. Niet omdat u het niet wilt vertellen, en dus geheim wilt houden, maar omdat u het antwoord op mijn vraag gewoon niet weet.

Als u anderen iets niet vertelt, hoeft dat niet per se te betekenen dat die informatie geheim is. Iemand kan s avonds thuiskomen en honderduit vertellen over het dodelijke ongeluk dat hij voor zijn ogen heeft zien gebeuren, om zich pas in bed te realiseren dat hij helemaal vergeten is te vertellen dat hij opslag heeft gekregen. Houdt die persoon bewust bepaalde informatie geheim? Nee, hij was alleen even helemaal van de kaart.

Er is dus een andere definitie nodig, eentje die rekening houdt met het feit dat iets wat niet verteld wordt, nog geen geheim hoeft te zijn. In de afgelopen decennia hebben verschillende wetenschappers die onderzoek naar geheimen deden, geprobeerd zon definitie te geven. Hun voorstellen verschillen op bepaalde punten van elkaar, maar volgens Tom Frijns, een sociaal psycholoog die onderzoek heeft gedaan naar de geheimen die adolescenten voor hun ouders hebben, komt een aantal kenmerken telkens terug.

Ten eerste zijn er altijd anderen bij geheimen betrokken; een geheim is onderdeel van een sociaal proces. Ten tweede is de geheimhouder zich er terdege van bewust dat hij of zij iets geheimhoudt, wat niet het geval is als iemand bepaalde informatie simpelweg niet weet, vergeten is of zelfs verdrongen heeft. En ten slotte vereist het hebben van een geheim actief gedrag; het is ingewikkelder en inspannender dan iets gewoon niet vertellen. Je mond houden en niets zeggen is niet meer dan passief gedrag, maar bij het bewaren van een geheim komt veel meer kijken, zoals ik in dit boek uitvoerig zal laten zien.

In mijn onderzoek gebruik ik altijd de volgende definitie: een geheim is een bewust en actief proces van sociale, selectieve informatie-uitwisseling dat cognitieve bronnen gebruikt en ervaren kan worden als een emotionele last met negatieve consequenties voor het welzijn. Een hele mond vol abstracte begrippen, ik geef het toe. Maar wees gerust: dit is de enige wetenschappelijke definitie die u in dit boek zult tegenkomen. Voor het overige zal ik proberen zo weinig mogelijk wetenschappelijk jargon te gebruiken en zo veel mogelijk in gewone mensentaal te schrijven; dit boek gaat tenslotte over gewone mensen, over u, over mij, want iedereen heeft wel een geheim.

Wat is dan de vertaling van mijn definitie? Met sociale, selectieve informatie-uitwisseling bedoel ik dat er bij een geheim altijd anderen betrokken zijn, met wie hooguit een deel van de geheime informatie wordt uitgewisseld. Zo knippen we geheimen vaak in stukjes en geven daarmee slechts een deel van het verhaal weg. Of we vertellen bepaalde aspecten van het geheim aan de een en andere aspecten aan de ander. Waar het op neerkomt, is dat bij een geheim de informatie nooit vrij toegankelijk is voor iedereen die er het fijne van wil weten.

Omdat het verbergen van een geheim een actief en bewust proces is, moeten we ons hoofd er voortdurend bij houden; vandaar het gebruik van cognitieve bronnen. Het woord cognitie is afgeleid van het Latijnse cognoscere, dat weten betekent. Cognities zijn gedachten die mensen hebben; ideeen en kennis die in ons hoofd zitten. Als we iets geheimhouden, moeten we keuzes maken (Wie vertel ik wat?), plannen maken om te voorkomen dat anderen achter ons geheim komen (Hoe verberg ik het?), enzovoort. Er komt bij het hebben (en houden) van geheimen aardig wat denkwerk te pas!

In de definitie wordt ook gezegd dat geheimen een emotionele last kunnen zijn, met de nadruk op kunnen. Van emotionele belasting is namelijk alleen sprake als de zaak die geheimgehouden wordt negatieve, onprettige en stressvolle informatie behelst. Bijvoorbeeld: u wordt verdacht van het plegen van fraude op uw werk, maar u houdt dat geheim voor uw gezin en familie. Of u houdt voor iedereen geheim dat u gokverslaafd bent en daardoor ernstige financiele problemen heeft. Stiekem een vakantie boeken op de Bahamas, waar u uw partner op het strand ten huwelijk wilt vragen, is natuurlijk van een heel andere orde. Dat is een fijn, een gewenst geheim. Vanaf het begin is duidelijk dat het na nietal te lange tijd geopenbaard zal worden, en dat degene waarvoor u dit geheimhoudt blij verrast zal zijn wanneer het geheim uitkomt.

Last but not least is in de definitie sprake van negatieve consequenties voor het welzijn. In gewoon Nederlands: mensen kunnen door geheimen minder goed in hun vel komen te zitten. Ze raken er gestrest door, of gefrustreerd. Ze klappen dicht, worden somber. Of ze worden agressief, soms ook tegen zichzelf, tot aan het allerergste toe. Als ik het in dit boek over een geheim heb, bedoel ik meestal een serieus, belastend geheim. Veel mensen lopen daarmee rond, maar gelukkig niet alle mensen. Ook al koestert vrijwel iedereen een geheim, vaak betreft het kleine, triviale gedachten, gevoelens of gebeurtenissen. Tegelijkertijd hebben bijna alle mensen ook u! iets gedaan of meegemaakt wat voor henzelf wel degelijk van belang is. Ze lijden er niet onder, maar ze denken er wel regelmatig aan, of ze denken er regelmatig aan terug. Bijvoorbeeld dat u in uw puberteit vanuit uw zolderkamer de sleutel in een sok naar beneden heeft gegooid, zodat uw vriendje de nacht bij u door kon brengen. Of dat u onder de matras van uw zoon een pakje condooms heeft aangetroffen, terwijl hij pas veertien is.

Kortom, geheimen zijn er in alle soorten en maten: vervelend of prettig, groot of klein, drukkend of ontroerend, om altijd te koesteren, of om nooit van af te komen. Veel van die geheimen zullen, in allerlei varianten en combinaties, in dit boek aan de orde komen. Maar lang niet allemaal, dat is per definitie onmogelijk, omdat elk geheim een unieke combinatie van varianten is: net zo uniek als de persoon die het geheim heeft.

elementen genomen uit pp. 9-13 van:
Geheimen. De psychologie van wat we niet vertellen. Andreas Wismeijer & Mirre Bots. 2009. Nieuw Amsterdam Uitgeverij. ISBN: 9789046806371. 18,95.

Copyright © 2010 Geheimen van Nederland! De anonieme geheimensite! Geheimen van Nederland staat onder eindredactie van psycholoog-onderzoeker dr. Andreas Wismeijer.
Site built by B-nuts